اسلام او ايمان دارى به همراه هشت ، نه يا ده هزار تن از همان جايى كه پيك من به تو مىرسد ، به سوى آنان گسيل دار . . . والسلام . » سليمان بن ربيعهء باهلى نيروهاى كوفه را بر محور ارْبل - حلفا - بيلقان - برذعه هدايت كرد تا به باب الابواب ( باكو ) بر ساحل درياى خوارزم « 1 » رسيد . در همين هنگام ، حبيب بن مسلمه نيز رهبرى سپاه اسلامى را به‌عهده گرفت و در طول رودخانهء فرات عليا رهسپار گرديد . او با پيمودن محور جِسْرِمَنْبِج - رُها - ملازگرد - كليكيا خود را به دبيل رساند و از آنجا رو به سوى شمال نهاد تا به تفليس رسيد و در پى آن ارمنستان به تصرف مسلمانان درآمد . با استمرار درگيرى ، مسلمانان نواحى شمشاط ، ملطيه ، طرنده ، مرعش ، حدث ، زبتره واقع در مرزهاى غربى ارمنستان را به قلمرو خود افزودند تا از آن طريق بتوانند به سوى ماوراى دروب « 2 » پيش روند . به اين ترتيب در خلال مرحلهء سخت درگيرى ، ارمنستان به گذرگاه نيروهاى اسلامى و نيروهاى بيزانس تبديل گرديد . در اين دوره ، تركستان در پرتو حكومت خاندان سامانى به اسلام گرويده بود . پس از تضعيف اين سلسله ، خاندان غزنوى دست به كار تحميل خود بر خاندان عباسى گرديد . سپس سلاجقه آغاز به گشودن راه به سوى حكومت كردند و اين در هنگامى بود كه سلجوق ، فرمانده غزان ، در سال 390 ه / 970 م همراه قبيله‌اش از بيابان قرقيز به سوى جَنْد واقع در مصبّ رودخانهء سيحون با درياچهء خوارزم ( آرال ) حركت كرده و سپس به بخارا منتقل شدند . اين گروه از مسلمانان غزنوى ( سلاجقه ) به مذهب سنّت گرويدند و با همهء نيرو و توان بدان ملتزم گشتند . پس از درگذشت محمود غزنوى در سال 422 ه / 1030 م . سلاجقه از فرمان غزنويها سر برتافتند و سلسله حملات آنها به سوى غرب ، به استيلايشان بر آذربايجان انجاميد ؛ و به اين ترتيب خود را به شمال رساندند و در ارمنستان مستقر گشتند .

--> ( 1 ) . باب الابواب بر ساحل درياى خزر است نه خوارزم . ( ر . ك . دايرة المعارف فارسى ، واژهء دربند يا باب يا باب‌الابواب ) . ( 2 ) . مدخلهاى تنگ سرزمين روم . « اصل دروب عربى نيست و عرب آن را در معنى ابواب به كار برده است . لذا مداخل‌تنگ بلاد روم را نيز دروب گفته‌اند ، چون آنها به‌سان دروازه‌اى بود كه بدان منتهى مىشد . ( دهخدا ، واژهء درب ) .